1970’lerin En İyi Filmleri: 12 Unutulmaz Klasik

Sinema tarihinde tek bir on yıl bu kadar sık “altın çağ” olarak anılmaz. 1970’lerin en iyi filmleri, bugün hâlâ yönetmenlerin ilham kaynağı, film okullarının ders malzemesi ve sinemaseverlerin başucu listesidir. Peki bir on yıl nasıl olur da The Godfather, Taxi Driver, Star Wars ve Alien gibi başyapıtları arka arkaya doğurur?

Bu yazımızda, 1970’ler sinemasının kalıcı olarak en çok anılan 12 klasiğini sizler için derledik. Rotten Tomatoes’un anlık puan tablosunu kopyalamak yerine, dönemin farklı türlerini temsil eden, zamana direnmiş ve etkisi hâlâ süren yapımlara odaklandık. Her film için “neden başyapıt sayıldığını” da kısaca açıkladık.

1970’ler Neden Sinemanın En İyi On Yılı Sayılır?

1970’lerin bu kadar özel olmasının nedeni bir akımdır: Yeni Hollywood (New Hollywood). Eski stüdyo sisteminin gücü zayıflayınca, yönetmen artık filmin gerçek sahibi hâline geldi. Coppola, Scorsese, Spielberg, Lucas ve Friedkin gibi genç kuşak, kuralları esneten cesur işler ürettiler.

Bu dönemin filmleri gerçekçi, karanlık ve rahatsız ediciydi. Kusursuz kahramanların yerini karmaşık, hatalı ve çelişkili karakterler aldı. Aynı yıllarda Avrupa ve dünya sinemasından Tarkovski, Bergman ve Herzog gibi ustalar da başyapıtlarını verdi. Yani 1970’ler, hem Hollywood’un hem de sanat sinemasının aynı anda zirveye çıktığı ender bir dönemdir.

Bir başka önemli miras da modern gişe filmidir. 1975’te Jaws, 1977’de Star Wars ile birlikte “yaz gişe filmi” kavramı doğdu ve sinema endüstrisinin kaderi değişti. Kısacası bugün izlediğiniz pek çok filmin kökleri bu on yıla uzanır.

1970’lerin En İyi Filmleri Nasıl Seçildi?

Listemizi hazırlarken tek bir puana değil, birkaç ölçüte birden baktık. Bir filmin bu seçkiye girmesi için şu özellikleri taşımasını aradık:

• Kalıcı etki: Yıllar sonra bile hâlâ konuşulan, taklit edilen ve referans verilen yapımlar.
• Tür çeşitliliği: Mafya draması, korku, bilim kurgu, komedi ve savaş filmini dengeli biçimde temsil etmek.
• Eleştirel ve seyirci mutabakatı: Hem sinema yazarlarının hem de geniş kitlelerin başyapıt saydığı filmler.
• Yönetmen imzası: Dönemin unutulmaz yönetmenlerinin sinemayı ileri taşıyan işleri.

Aşağıdaki izlenmesi gereken 70’ler filmleri seçkisini kronolojik sırayla, yani çıkış yıllarına göre listeledik.

1970’lerin En İyi 12 Filmi

1. Otomatik Portakal (A Clockwork Orange, 1971)

Stanley Kubrick’in Anthony Burgess romanından uyarladığı bu distopya, şiddet, özgür irade ve devlet kontrolü üzerine rahatsız edici sorular sorar. Malcolm McDowell’ın canlandırdığı Alex karakteri, sinema tarihinin en ikonik kötü adamlarından biridir.

Filmin cüretkâr görselliği ve tartışmalı içeriği, yıllarca sansür ve tepki çekti. Yine de Kubrick’in kusursuz kompozisyonları onu bir görsel şölene dönüştürür; benzer örnekleri her karesi tablo gibi olan filmler listemizde de görebilirsiniz.

2. Kanunun Kudreti (The French Connection, 1971)

William Friedkin’in yönettiği bu polisiye gerilim, uyuşturucu trafiğinin peşine düşen sert dedektif Popeye Doyle’u anlatır. Gene Hackman’a En İyi Erkek Oyuncu Oscar’ını kazandıran film, En İyi Film dâhil beş ödül aldı.

Filmin metro trenini kovalayan araba takip sahnesi, bugün hâlâ sinemanın en gerçekçi ve nefes kesici kovalamacalarından sayılır. Belgesel gerçekçiliğindeki çekim tarzı, sonraki tüm polisiye filmleri etkiledi.

3. Baba (The Godfather, 1972)

Francis Ford Coppola’nın Mario Puzo romanından uyarladığı Baba, çoğu listede tüm zamanların en iyi filmi seçilir. Corleone ailesinin yükselişi üzerinden iktidarı, sadakati ve Amerikan rüyasının karanlık yüzünü anlatır.

Marlon Brando ve Al Pacino’nun performansları efsaneleşti; film En İyi Film Oscar’ını kazandı. Filmin temelini oluşturan romanı merak ediyorsanız Mario Puzo’nun Godfather kitabı incelememize göz atabilirsiniz. Efsanevi fragmanı aşağıda izleyebilirsiniz.

4. Çinliler Mahallesi (Chinatown, 1974)

Roman Polanski’nin yönettiği bu neo-noir başyapıt, 1930’lar Los Angeles’ında su, para ve yolsuzluk üzerine kurulu karanlık bir gizemi çözer. Jack Nicholson’ın canlandırdığı dedektif Jake Gittes, türün simge karakterlerindendir.

Robert Towne’ın senaryosu, film yazımı derslerinde hâlâ örnek gösterilir. Umutsuz finali ve “Unut gitsin Jake, burası Çin Mahallesi” repliğiyle sinema tarihine kazınmıştır.

5. Denizin Dişleri (Jaws, 1975)

Steven Spielberg’in yönettiği Jaws, modern gişe sinemasının başlangıç noktası kabul edilir. Bir sahil kasabasını dehşete düşüren dev beyaz köpekbalığı hikâyesi, seyirciyi koltuğa mıhlayan gerilimiyle tarih yazdı.

John Williams’ın iki notalık efsanevi müziği, korkuyu duymanın mümkün olduğunu kanıtladı. Film, stüdyoların yaz aylarına ve büyük çaplı vizyonlara bakışını kalıcı olarak değiştirdi.

6. Guguk Kuşu (One Flew Over the Cuckoo’s Nest, 1975)

Miloš Forman’ın yönettiği bu drama, bir akıl hastanesinde otoriteye başkaldıran isyankâr McMurphy ile soğuk Hemşire Ratched arasındaki çatışmayı anlatır. Jack Nicholson’ın kariyer performanslarından biridir.

Film, Akademi Ödülleri’nin beş büyük dalını (film, yönetmen, senaryo, erkek ve kadın oyuncu) birden kazanan ender yapımlardandır. Bireysel özgürlük ile kurumsal baskı temasını unutulmaz biçimde işler.

7. Taksi Şoförü (Taxi Driver, 1976)

Martin Scorsese’nin yönettiği Taxi Driver, New Hollywood ruhunun belki de en saf örneğidir. Robert De Niro’nun canlandırdığı yalnız ve öfkeli gazi Travis Bickle, modern şehrin yabancılaşmasını temsil eder.

“You talkin’ to me?” (Benimle mi konuşuyorsun?) repliği kült oldu. Cannes’da Altın Palmiye kazanan film, karanlık karakter incelemeleriyle sinemayı sonsuza dek etkiledi; benzer erkek karakter portrelerini bu içeriğimizde de tartıştık.

8. Annie Hall (1977)

Woody Allen’ın yönettiği Annie Hall, romantik komedinin kalıplarını yıkan bir başyapıttır. Bir ilişkinin başlangıcını ve sonunu, kırık zaman çizgisi ve yenilikçi anlatım teknikleriyle ekrana taşır.

Diane Keaton’ın canlandırdığı başkarakter, hatta filmin tarzı bile bir moda akımı başlattı. Star Wars gibi bir devi geçerek En İyi Film Oscar’ını kazanması, dönemin çeşitliliğinin en güzel kanıtıdır.

9. Yıldız Savaşları (Star Wars, 1977)

George Lucas’ın yarattığı Star Wars, sinemayı bir daha asla eskisi gibi olmayacak şekilde değiştirdi. Klasik kahraman yolculuğunu uzak bir galaksiye taşıyan film, görsel efekt ve ses tasarımında devrim yaptı.

Modern film serilerinin (franchise) ve merchandising kültürünün temelini attı. Bilim kurgunun sinemadaki gücünü merak edenler yapay zeka temalı bilim kurgu filmleri seçkimize de bakabilir.

10. Cadılar Bayramı (Halloween, 1978)

John Carpenter’ın çok düşük bütçeyle çektiği Halloween, “slasher” (bıçaklı katil) türünün kurallarını belirledi. Sessiz ve durdurulamaz katil Michael Myers, korku sinemasının en kalıcı figürlerinden biri oldu.

Jamie Lee Curtis’i yıldıza dönüştüren film, Carpenter’ın kendi bestelediği gerilimli müzikle akılda kalır. Türün diğer klasikleri için tüm zamanların en iyi vampir filmleri yazımıza göz atabilirsiniz.

11. Yaratık (Alien, 1979)

Ridley Scott’ın yönettiği Alien, bilim kurgu ile korkuyu kusursuz biçimde birleştirir. “Uzayda çığlığınızı kimse duyamaz” sloganıyla anılan film, dar koridorlarda ilerleyen bunaltıcı bir gerilim sunar.

H. R. Giger’in tasarladığı yaratık, sinema tarihinin en ürkütücü canavarlarından biridir. Sigourney Weaver’ın canlandırdığı Ripley ise güçlü kadın kahraman kavramını yeniden tanımladı. Türün gizli kalmış örneklerini az bilinen bilim kurgu korku filmleri listemizde bulabilirsiniz.

12. Kıyamet (Apocalypse Now, 1979)

Francis Ford Coppola’nın Vietnam Savaşı üzerine çektiği Apocalypse Now, on yılı görkemli biçimde kapatır. Joseph Conrad’ın “Karanlığın Yüreği” romanından esinlenen film, savaşın insanı nasıl çıldırttığını anlatır.

Kâbusa dönen çekim süreci efsaneleşti; sonuç ise görsel ve işitsel bir başyapıt oldu. Cannes’da Altın Palmiye kazanan yapım, savaş sinemasının en iddialı örneklerindendir.

1970’lerin En İyi Filmleri: Özet Tablo

Seçkimizdeki 12 klasiği yıl, yönetmen ve tür bilgisiyle hızlıca karşılaştırmak isterseniz aşağıdaki tabloyu inceleyebilirsiniz.

Listeye Girmeyi Hak Eden Diğer Klasikler

1970’ler o kadar zengin bir dönemdir ki 12 filme sığdırmak neredeyse haksızlık olur. Bu yüzden seçkimizin hemen ardından anılması gereken birkaç başyapıtı da onur listesine ekledik:

• The Exorcist (1973): Korku sinemasını ana akıma taşıyan, hâlâ en ürkütücü sayılan film.
• Network (1976): Medyanın ve reytingin gücünü öngören, çarpıcı biçimde güncelliğini koruyan hiciv.
• Dog Day Afternoon (1975): Sidney Lumet ve Al Pacino imzalı, gerçek bir olaya dayanan gerilim.
• Stalker (1979): Andrei Tarkovski’nin felsefi ve hipnotik bilim kurgu başyapıtı.
• Barry Lyndon (1975): Kubrick’in yalnızca doğal ışıkla çektiği, resim gibi bir dönem filmi.

Sonuç: 70’ler Neden Hâlâ Zirvede?

1970’lerin en iyi filmleri, aradan yarım asır geçmesine rağmen tazeliğini korur. Çünkü bu yapımlar risk aldı, insan doğasının karanlık köşelerine baktı ve seyirciyi rahatsız etmekten çekinmedi. Yeni Hollywood akımının cesareti ile dünya sinemasının derinliği aynı on yılda buluştu.

Bu klasikleri henüz izlemediyseniz, sinema tarihinin en verimli dönemine açılan bir kapı sizi bekliyor. Eğer yönetmen odaklı film listeleri ilginizi çekiyorsa, sitemizde yer alan “En İyi Christopher Nolan Filmleri: Sıralı Rehber” adlı yazımıza da göz atabilirsiniz.