Gene Roddenberry’nin Isaac Asimov Kuralı Nedir?

Bilim kurgunun en sevilen evrenlerinden biri olan Star Trek‘in perde arkasında, iki dev ismin dostluğuna dayanan sıra dışı bir ilke gizli. Gene Roddenberry’nin Isaac Asimov kuralı olarak adlandırdığı bu prensip, bir yapımın cesur fikirlerle nasıl ayakta kalabileceğini tek cümlede özetliyor.

Bu yazımızda, Star Trek’in yaratıcısı ile efsanevi bilim kurgu yazarı arasındaki ilginç ilişkiyi, bu kuralın nasıl doğduğunu ve Isaac Asimov’un Star Trek’e katkısını sizler için inceledik. Ortaya, dizinin bilim kurgu mirasına ışık tutan, yıllara meydan okuyan bir hikaye çıkıyor.

Asimov Kuralı Nedir?

Asimov Kuralı, Roddenberry’nin bir bilim kurgu projesinin değerini ölçmek için kullandığı yarı şaka yarı ciddi bir ölçüttür. Kısaca şunu söyler: Bir fikri stüdyolara sunduğunuzda ne kadar çok uzman “bu yürümez” derse, o fikir gerçekte o kadar özgün ve eğlencelidir.

Roddenberry bu ilkeyi şöyle formüle etmişti:

“Bir bilim kurgu taslağının yenilikçi niteliği ve eğlence potansiyeli, onun işe yaramayacağını iddia eden bilgili kişilerin sayısıyla doğru orantılıdır.”

Başka bir deyişle, çevrenizdeki herkes bir fikre karşı çıkıyorsa, belki de gerçekten yeni bir şeye dokunuyorsunuzdur. Roddenberry bu düşünceyi bir kurala dönüştürmüş ve ona en çok değer verdiği dostunun, Isaac Asimov’un adını vermiştir. Peki bu iki ismin yolları nasıl kesişti?

Isaac Asimov Neden Star Trek’i Eleştirdi?

İlişki aslında pek de dostça başlamadı. 1966’da, Star Trek daha ilk sezonundayken, Isaac Asimov ünlü TV Guide dergisinde dizinin bilimsel hatalarını hedef alan bir yazı kaleme aldı. Yazının başlığı bile iğneleyiciydi: “Dostlar Arasında Birkaç Galaksiden Ne Olur ki?”

Asimov, dizideki bir gaz bulutunun “galaksinin yarım ışık yılı dışında” olarak tarif edilmesiyle dalga geçmişti. Ona göre bu, bir evin “Mississippi havzasının yarım metre dışında” olduğunu söylemek kadar anlamsızdı. O dönemde Asimov, çoktan bilim kurgunun en saygın kalemlerinden biriydi ve bu eleştiri hafife alınacak gibi değildi.

Ne var ki Roddenberry, saldırıya öfkeyle değil, saygıyla karşılık verdi. Star Trek’in çocukça bir yapım olmadığını, Richard Matheson, Harlan Ellison ve A. E. van Vogt gibi ödüllü bilim kurgu yazarlarıyla çalıştığını nazikçe anlattı. Haftalık bir dizide kusursuz bilimin neden mümkün olmadığını sabırla açıkladı.

Eleştirmenden Dosta: Roddenberry ile Asimov’un İlişkisi

Bu mektuplaşma, beklenmedik bir dönüşümün başlangıcı oldu. Asimov tavrını yumuşattı ve TV Guide’a yazdığı ikinci bir yazıyla, bilimsel kusurlarına rağmen Star Trek’in taze ve zihin açıcı bir yapım olduğunu kabul etti. 1967’ye gelindiğinde Time dergisi, yazarı tarif ederken Star Trek’i onun “en sevdiği televizyon programı” olarak anıyordu.

İki isim kısa sürede dostlaştı. Asimov yalnızca bir hayran değil, dizinin gayriresmi danışmanlarından biri hâline geldi. Roddenberry ile yaptığı yazışmalarda, Kaptan Kirk’ün repliklerini Spock’ınkiler kadar etkileyici kılmanın yollarını bile tartıştılar. Yani bir zamanlar diziyi eleştiren adam, artık onun gelişimine katkı sunuyordu.

Star Trek’in kurduğu geniş evren, sonraki on yıllarda birçok yapımcıya ilham verdi. Bugün pek çok izleyicinin kafasını karıştıracak kadar katmanlı bu tür kurgusal dünyaların bir örneği için kafa karıştıran dizi evrenlerini derlediğimiz yazımıza göz atabilirsiniz.

Roddenberry Kuralı Neden Asimov’un Adına Koydu?

1969’da Star Trek üç sezonun ardından iptal edildi. Roddenberry ise yeni projeler peşindeydi. 1973 ve 1974’te Genesis II ve The Questor Tapes adlı iki pilot film hazırladı; ikisi de diziye dönüşmedi. Tam da bu dönemde, stüdyolarla yaşadığı “olmaz” savaşları ona meşhur kuralını ilham etti.

Roddenberry, 1973’te Asimov’a yazdığı bir mektupta bu ilkeye ilk kez onun adını verdiğini açıkladı. Mektupta esprili bir tonla şunu söylüyordu: “Bugün Hollywood’da kaç kişinin seni alıntıladığına inanamazsın.” Bu mektup, David Alexander’ın 1994 tarihli Star Trek Creator biyografisinde belgelenmiştir.

İlginç bir ayrıntı da şudur: Asimov, android bir kahramanı olan The Questor Tapes için Roddenberry’ye kitaplarını ödünç vermişti. Projede, Asimov’un Üç Robot Yasası fikrinin yankıları görülüyordu. Robotların insanlara zarar veremeyeceğini söyleyen bu kavram, Asimov’un bilim kurguya kazandırdığı en kalıcı katkılardan biridir.

Isaac Asimov’un Star Trek’e Katkısı Neydi?

Asimov’un diziyle bağı sadece dostluk ve fikir alışverişiyle sınırlı kalmadı. 1979’da vizyona giren Star Trek: The Motion Picture filminde, jenerikte “özel bilim danışmanı” olarak resmen yer aldı. Böylece bir zamanlar diziyi eleştiren yazar, artık Star Trek’in beyaz perdedeki ilk macerasına adını vermişti.

Filmin, U.S.S. Enterprise’ı yeniden büyük ekrana taşıyan resmi fragmanını aşağıda izleyebilirsiniz.

Asimov’un asıl mirası ise robotik ve yapay zekâ üzerine kurduğu düşünce dünyasıdır. Onun ortaya attığı fikirler, sinemanın onlarca yıldır beslendiği bir kaynak oldu. Bu temayı merak edenler, yapay zeka temalı bilim kurgu filmlerini incelediğimiz listemize de göz atabilir.

Asimov Kuralının Bilim Kurgu Mirasındaki Yeri

Asimov Kuralı bugün hâlâ anlamlı, çünkü Star Trek’in kendisi bu kuralın en güçlü kanıtıdır. Uzayda geçen, felsefi ve toplumsal sorunlarla boğuşan bir dizinin “tutmayacağını” düşünenler yanılmıştı. Roddenberry’nin cesur inadı, bilim kurgunun bugün bildiğimiz hâlini büyük ölçüde şekillendirdi.

İki ismin hikayesinin dokunaklı bir de sonu var: Roddenberry ve Asimov, 1991 ile 1992 arasında yalnızca altı ay arayla hayatını kaybetti. Geride, bir eleştiriyle başlayıp ömür boyu süren bir dostluğa dönüşen ender bir bağ bıraktılar. Aşağıdaki tabloda bu ilişkinin dönüm noktalarını özetledik.

Bu kural, aslında sadece bir Hollywood anısından ibaret değil. Yeni bir şey yaratmaya çalışan herkes için hâlâ geçerli bir hatırlatma: Bazen en büyük “olmaz”lar, en özgün fikirlerin habercisidir.

Sonuç

Gene Roddenberry ile Isaac Asimov’un hikayesi, Star Trek’in neden salt bir dizi olmadığını çok iyi anlatıyor. Bir eleştiriyle başlayan ilişki, bir kurala ve kalıcı bir dostluğa dönüştü; bu da dizinin bilim kurgu mirasını daha da zenginleştirdi.

Eğer bu tür bilim kurgu tarihçeleri ve Star Trek evreni ilginizi çekiyorsa, sitemizde yer alan “Star Trek: Lower Decks 2. Sezon” adlı yazımıza da göz atabilirsiniz.