Sevilmeyen 8 Oscar En İyi Film Kazananı

Akademi Ödülleri, sinema dünyasının en prestijli sahnesi kabul edilir; ama “En İyi Film” heykelciği her zaman zamana meydan okuyamıyor. Sevilmeyen Oscar En İyi Film kazananları, bu tartışmanın en canlı örnekleridir: kazandıkları gecede alkışlanan, yıllar sonra ise eleştirmenlerin ve izleyicilerin “gerçekten bu mu daha iyiydi?” diye sorduğu yapımlar. Bu yazımızda, En İyi Film ödülünü aldığı hâlde zamanla ağır eleştiriler toplayan sekiz filmi sizler için derledik.

Hemen belirtelim: bu bir “en kötü filmler” hükmü değil. Kimileri bu filmleri hâlâ içtenlikle seviyor, kimileri döneminin koşullarında haklı görüyor. Aşağıdaki eleştiriler öznel sinema tartışmalarını yansıtır; mutlak bir gerçek değil, zamanla değişen bir kolektif bakışın fotoğrafıdır.

Sevilmeyen Oscar En İyi Film Kazananları Ne Demek?

“En İyi Film Oscar’ı kazanan tartışmalı filmler” ifadesi, bir yapımın gişe ya da kalite başarısızlığından çok, ödülü hak edip etmediği etrafındaki tartışmayı anlatır. Bir film, kendi başına fena olmasa bile, o yıl yarıştığı çok daha sevilen bir yapıma karşı kazandığında “sevilmeyen kazanan” damgası yiyebilir.

Bu tartışmayı besleyen birkaç tipik neden vardır:

• Daha güçlü bir rakibe karşı kazanmak: Aynı yıl çok daha çığır açıcı bir film ödülsüz kalır.
• Zamanla eskiyen bakış açısı: Özellikle ırk, cinsiyet ve toplumsal konuları yüzeysel işleyen filmler yıllar içinde daha eleştirel bir gözle okunur.
• Gösteriş / şişirilmiş yapım: Büyük bütçe ve görkem, güçlü bir hikâye anlatımının yerini tutmaz.

Akademi Ödülleri’nin (Oscar) neden zaman zaman böyle kararlar verdiğini biraz açalım; ardından tartışmanın merkezindeki sekiz filme tek tek bakacağız.

Akademi Ödülleri Neden Zamana Dayanamayan Filmleri Seçebiliyor?

Oscar, tek bir eleştirmenin değil, binlerce Akademi üyesinin oylarıyla belirlenir. Bu geniş ve çoğunlukla yaşça büyük seçmen kitlesi, kışkırtıcı ya da biçimsel olarak cesur filmler yerine daha “güvenli”, duygusal ve uzlaştırıcı yapımları ödüllendirmeye eğilimli olabilir.

Buna bir de kampanya dönemi eklenir. Ödül sezonunda stüdyolar, filmlerini üyelere tanıtmak için yoğun bir tanıtım yürütür; bazen “iyi film” değil, “iyi kampanya yürüten film” öne çıkar. İşte bu yüzden zamana dayanamayan Oscar kazanan filmler listesi her yıl biraz daha uzar. Bu tabloyu, sinemanın kendi tarihini nasıl yeniden değerlendirdiğini merak ediyorsanız, sitemizdeki Get Out (2017) incelememizde ırk temalı bir filmin nasıl “modern klasik” sayıldığını da görebilirsiniz.

1. Crash (2004): Brokeback Mountain’ın Gölgesindeki Kazanan

Paul Haggis’in yönettiği Crash, 2006’daki törende En İyi Film ödülünü kazandığında birçok kişi şaşırdı. Çünkü favori, sezon boyunca BAFTA, Altın Küre ve Eleştirmenler Seçimi ödüllerini toplamış olan Brokeback Mountain idi.

Los Angeles’ta birbirine değen hayatlar üzerinden ırkçılığı anlatan film, kimilerine göre konuyu fazla didaktik ve tesadüfe dayalı biçimde işliyordu. Yıllar içinde eleştirmenlerin çoğu, Brokeback Mountain’ın bu ödülü daha çok hak ettiğini savundu. Yine de not düşmek gerekir: usta eleştirmen Roger Ebert, “daha iyi film kazandı” diyerek Crash’i savunanlardan biriydi. Tartışmanın öznel yönü tam da burada.

2. Green Book (2018): İyi Niyetli Ama “Beyaz Kurtarıcı” Eleştirisi

Peter Farrelly’nin yönettiği Green Book, 2019’da En İyi Film seçildiğinde, favori kabul edilen Roma‘nın önüne geçti. Siyahi piyanist Don Shirley ile beyaz şoförü Tony Lip’in dostluğunu anlatan film, sıcak tonuyla geniş bir seyirci kitlesine ulaştı.

Ancak eleştirmenlerin bir bölümü, filmi ırkçılığı “iyi hisset” formülüne indirgeyen bir “beyaz kurtarıcı” anlatısı olarak değerlendirdi. Shirley’nin ailesi de hikâyenin gerçeğe uygun olmadığını dile getirdi. Filmin resmi fragmanını aşağıda izleyebilir, tartışmanın merkezindeki tonu kendiniz değerlendirebilirsiniz:

Yine de kimileri için Green Book, iki oyuncusunun kimyasıyla keyifli bir yol filmi olmayı sürdürüyor. Eleştiri, filmin niyetinden çok konuyu ele alış biçimine yönelik.

3. Driving Miss Daisy (1989): Do the Right Thing Gölgesi

Driving Miss Daisy, 1990’daki törende En İyi Film ödülünü aldı. Yaşlı bir kadın ile Afroamerikalı şoförü arasındaki yıllara yayılan ilişkiyi anlatan film, sıcak ve iyi oyunculuklu bir yapım olarak sevildi.

Tartışma, aynı yıl Spike Lee’nin Do the Right Thing filminin En İyi Film kategorisine bile aday gösterilmemesinden çıktı. Birçok eleştirmen, Akademi’nin ırk gerilimini doğrudan yüzümüze vuran bir filmi göz ardı edip, daha “uzlaştırıcı” bir hikâyeyi ödüllendirdiğini düşündü. İlginç biçimde, filmin senaristi Alfred Uhry bile Do the Right Thing’in adaylığı hak ettiğini söylemiştir.

4. American Beauty (1999): Zamanla Sönen Bir Parlaklık

Sam Mendes’in yönetmen koltuğunda oturduğu American Beauty, 2000’de En İyi Film dâhil beş Oscar kazandı. Amerikan banliyösünün yüzeyinin altındaki hoşnutsuzluğu anlatan film, çıktığı dönemde bir kültürel olaydı.

Yıllar içinde bu parlaklık epeyce söndü. Bir yandan başrol oyuncusu hakkındaki ciddi suçlamalar filmin algısını değiştirdi; bir yandan da eleştirmenler, ayrıcalıklı bir erkeğin bunalımını fazla sorgusuzca merkeze alan anlatının 1999’un gerçekten en iyi filmi olmadığını savundu. Bu, döneminde alkışlanan bir yapımın nasıl “hafızadan silinebildiğinin” tipik bir örneği.

5. Out of Africa (1985): Görkemli Ama Ağır Bir Tempo

Sydney Pollack’ın Out of Africa (Afrika’dan Uzakta) filmi, 1986’da En İyi Film ödülünü kazandı. Muhteşem Afrika manzaraları ve güçlü yıldız kadrosuyla teknik olarak etkileyici bir yapımdı.

Eleştirinin odağı ise tempo. Film, kimi izleyiciye göre uzun süresi boyunca duygusal olarak yeterince ivme kazanmıyor; görsel güzelliği, hikâyenin ağırlığını taşımaya yetmiyor. “Güzel ama durağan” özeti, bu filmi sevmeyenlerin ortak noktası. Elbette görsel şölenini bugün de takdir edenler var.

6. Oliver! (1968): Şarkıları Akılda Kalmayan Bir Müzikal

Carol Reed’in yönettiği Oliver!, Charles Dickens’ın Oliver Twist romanından uyarlanan bir müzikaldi ve 1969’da En İyi Film oldu. Görkemli sahne düzenlemeleri ve kalabalık koreografileriyle klasik bir Hollywood müzikali görüntüsü çizer.

Eleştirmenlerin bir bölümü ise filmi tam da bir müzikal olarak zayıf buldu: akılda kalıcı, ikonikleşen şarkılardan ve sekanslardan yoksun olduğunu düşündüler. Aynı yıl daha yenilikçi yapımların gölgede kalması, Oliver!’ı “dönemin güvenli tercihi” tartışmasının içine çekti.

7. Around the World in 80 Days (1956): Unutulmuş Bir Sürpriz

Michael Anderson imzalı Around the World in 80 Days (80 Günde Devri Âlem), 1957’de En İyi Film ödülünü aldığında büyük bir prodüksiyondu: onlarca ünlü konuk oyuncu, egzotik mekânlar ve dev bir bütçe.

Bugün ise pek çok “sevilmeyen kazananlar” listesinin alt sıralarında anılıyor. Dünya turu vaat eden bir filmin, gezdiği kültürlere neredeyse hiç merak duymaması ve görkemin altında güçlü bir dram kuramaması en sık dile getirilen eleştiriler. Aynı yıl Giant gibi daha kalıcı sayılan yapımların ödülsüz kalması da tartışmayı büyütüyor.

8. The Greatest Show on Earth (1952): Şişirilmiş Bir Sirk Gösterisi

Cecil B. DeMille’in yönettiği The Greatest Show on Earth (Dünyanın En Büyük Gösterisi), 1953’te En İyi Film seçildi. Bir sirk topluluğunun perde arkasını anlatan film, yıldız kadrosu ve gösterişli sahneleriyle dikkat çekiyordu.

Yıllar içinde bu film, birçok eleştirmenin gözünde “Oscar’ın en tartışmalı seçimlerinden biri” hâline geldi. Görkemli parçaların tatmin edici bir bütüne dönüşemediği, filmin gösterişe hikâyeden daha çok önem verdiği söylenir. Bu, listedeki “gösteriş, iyi anlatının yerini tutmaz” temasının belki de en eski örneği.

Bu Filmler Gerçekten “Kötü” mü?

Kısa yanıt: hayır, mutlaka değil. Buradaki sekiz yapımın çoğu, kendi başına izlenebilir, hatta sevilebilir filmler. “En İyi Film ödülünü hak etmeyen filmler” tartışması, çoğu zaman filmin kalitesinden çok, o yıl neyin kaybettiğiyle ilgilidir. Brokeback Mountain, Do the Right Thing ya da Roma gibi yapımların ödülsüz kalması, kazananların üzerine bir gölge düşürür.

Sinema tarihi durağan değil; kolektif beğeni zamanla değişir. Bugün “sevilmeyen” denilen bir film, on yıl sonra yeniden değer görebilir ya da tam tersi olabilir. Önemli olan, bu listeleri mutlak bir hüküm gibi değil, sinema üzerine düşünmenin bir davetiyesi gibi okumaktır. Bu tür eleştirel film tartışmaları ilginizi çekiyorsa, sitemizdeki “Tombstone Filmi: Western Sevmeyeni Bile Neden Vurur?” adlı yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sonuç

Akademi Ödülleri, bir filme ölümsüzlük değil, yalnızca bir gecelik zafer sunar. Yukarıdaki sekiz örnek, En İyi Film heykelciğinin her zaman zamana dayanıklı bir garanti olmadığını gösteriyor. Kimileri bu filmleri hâlâ sevse de, hepsi Oscar’ın tutarsız hafızası üzerine güzel birer tartışma konusu.

Değerlendirmeler öznel; bu yüzden asıl karar sizin. Eğer bu tarz eleştirel film içerikleri hoşunuza gidiyorsa, sitemizde yer alan “21. Yüzyılın En İyi 10 Tarihi Filmi” adlı listemize de göz atabilirsiniz. Sizce bu listedeki hangi film ödülü gerçekten hak etmişti?